Güneşin doğuşuna göre yön nasıl bulunur
Yönlerin belirlenmesinde güneşin doğuşu ve batışı dikkate alınır. Güneş’in doğduğu taraf doğuyu, battığı taraf batıyı gösterir. Bunları dik kesen yönler, kuzeyi ve güneyi gösterir. Bunlara ana yönler denir.
Güneşin doğuşuna göre yön nasıl bulunur
Belirtmek istediğimiz herhangi bir yer, her zaman ana yönlerle gösterilemez. Bu durumda ara yönlerden yararlanılır. Ara yönler, ana yönlerin arasındaki açının tam ortadan bölünmesiyle belirlenir. Bunların adları, ana yönlerin adlarının birleştirilmesiyle ifade edilir. Buna göre, kuzeydoğu – kuzeybatı, güneydoğu ve güneybatı olmak üzere dört ara yön vardır.
Yön Bulma Yöntemleri Nelerdir – Yön Bulma Yöntemleri – Yön Bulma Metodlari
Pusula ve diğer yöntemlerle yönlerin bulunması;
Pusula, yön bulmaya yarayan bir araçtır. Pusula saate benzer, ortasında hareketli bir göstergesi vardır. Yatay tutulduğu zaman göstergesinin renkli ucu daima kuzeyi gösterir. Bu şekilde yönümüzü bulmuş oluruz.
Güneşin doğuşuna göre yön nasıl buluruz,
Yıl içerisinde gece ile gündüzün eşit olduğu 21 Mart ve 23 Eylül günlerinde – bu tarihlere Ekinoks da denir – bulunduğumuz yerde Güneş’in doğduğu taraf Doğu’dur Sağ kolumuzu Doğu’ya doğru uzatırsak, solumuz Batı, önümüz Kuzey ve arkamız Güney yönünü gösterir Yönlerimiz bu şekilde belirlenmiştir Diğer belli başlı yön bulma yöntemleri ise şunlardır :
1 – Pusula ile yön bulmak : Yönümüzü bulmak için en çok pusuladan yararlanırız Pusulanın aynı doğrultuda ve zıt yönlü bir göstergesi vardır Bu ibrenin renkli ucu daima Kuzey’i gösterir (Yakınında bulunan mıknatıs, pusulanın yönünü değiştirir tam doğru yönü gösterememesine neden olabilir) Pusulada genellikle yönler İngilizce’de bu anlamdaki kelimelerin baş harfleriyle belirtilir Kuzey – N ( : North ), Güney – S ( : South ), Doğu – E ( : East ) ve Batı – W ( : West )
2 – Çubuk ile yön bulmak : 1 m uzunluğunda bir çubuğu yere diker, daha sonra gölgesini izleriz Gölgenin en kısa olduğu ( öğle vakitlerinde ) andaki yönü Kuzey’i gösterir ( Güney Yarımkürede Güney’i ) Bunun tam zıt yönü ise Güney yönüdür
Veya öğle vaktini hiç beklemeden çubuk gölgesinin ilk yerini işaretleriz Dünya döndükçe – zaman geçtikçe – gölgenin yönü de değişecektir Daha sonra ikinci bir gölge noktası belirleriz Birincisine sol, ikincisine sağ ayağımızı basarız Bu duruşumuzla yüzümüz veya önümüz Kuzey yönü gösterir Yine bu anda sol ayağımızı bastğımız yerden sağ ayağımızı bastığımız yere çizilen doğru Doğu’yu gösterir
3 – Camilere Bakarak yön bulmak : Camilerde Mihrab’ın karşısındaki giriş kapısı Kuzey’i gösterir Minarelerde Şerefe’ye açılan kapılar ( üst kapı ) Güney’e bakar
Hrıstiyanların ibadet yerleri olan Kiliselerde ise kilisenin çanı, kilisenin batısındadır
4 – Karınca Yuvalarına Bakarak yön bulmak : Karınca yuvalarının ağzı Güney’i gösterir
5 – Mezar Taşlarına Bakarak yön bulmak : Müslüman mezarlarında baş taraf Batı’yı, ayaklar Doğu’yu, yüz ise Güney’i gösterir
Hrıstiyan mezarlarının baş tarafı Güney’i gösterir
6 – Taşlarda Ağaçlardaki Yosunlara Bakarak yön bulmak : Yosunlar taşların ve ağaçların kuzeyinde oluşur / olur
7 – Geceleri Kutup Yıldızına Bakarak yön bulmak : Kutup Yıldızı’nı gördüğümüzde önümüz Kuzey, arkamız Güney yönünü gösterir
Kutup Yıldızı şu şekilde bulunur : Büyük Ayı ve Küçük Ayı yıldız kümeleri bulunur Bu yıldız kümeleri diğerlerine göre geometrik bir diziliş gösterirler Büyük Ayı Yıldız Kümesi’nin 6 ve 7 yıldızları doğrultusunda çizilecek çizgi (takip edilecek doğrultu) ve bu iki yıldızın arasındaki mesafenin 5 katı kadar ötesinde daha büyük ve daha parlak bir yıldız bulunur İşte bu Kutup Yıldızı’dır Kutup Yıldızı aynı zamanda Küçük Ayı Yıldız Kümes’nin de 1 yıldızıdır
Önemli Bir Hatırlatma : Yön bulmak için bulunduğunuz yerde bu yöntemlerden en az biri mutlaka vardır Yön bulmada yararlanılabilecek bu yöntemlerden hic birisini bulamayacağınızı iddia edeceğiniz herhangi bir yerde siz de bulunmayınız
Pusula olmadığı zaman yönümüzü başka yöntemlerle de bulabiliriz. Bunlardan biri Güneş’ten yararlanma yöntemidir. Sabahları Güneş’in doğduğu yöne sağ kolumuzu uzatırsak, sağımız doğuyu, solumuz batıyı, önümüz kuzeyi, arkamız da güneyi gösterir. Akşam vakitlerinde de sol kolumuzu Güneş’in battığı yöne doğru çevirmemiz gerekir. Güneş’ten yararlanarak yönümüzü başka bir şekilde de bulabiliriz. Öğle vakti Güneş, gök yüzünde olabileceği en yüksek noktadadır. Bu sırada gölgeler, en kısa şekliyle görülür.
Bu anda gölgemizi önümüze alırsak kuzeye yönelmiş oluruz. Bu durumda arkamız güneyi, sağımız doğuyu, solumuzda batıyı gösterir. Yön bulmaya yarayan yöntemlerden biri de Kutup Yıldızı’ndan yararlanmaktır. Bulutsuz gecelerde gökyüzüne bakılınca bu yıldız kolaylıkla fark edilir. Çünkü en parlak yıldızdır. Kutup Yıldızı’nın yeri sabittir. Kutup Yıldızı her zaman kuzeyi gösterir. Kuzeyi bulduktan sonra da diğer yönleri tespit edebiliriz.
HARİTA ve HARİTA ÇEŞİTLERİ
A. HARİTA
Yakın çevremizi ve uzak yerleri tanımada haritalardan yararlanırız. Bu nedenle haritaların hayatımızda önemli bir yeri vardır.
Yeryüzünün tamamı veya bir bölümünün kuşbakışı görünüşünün, belli bir ölçeğe göre küçültülerek bir düzlem üzerine çizilmiş şekline harita denir.
Harita yapımında üç özellik bulunur;
• Haritası yapılacak yere, tepeden bakılarak kuş bakışı görünüm olarak haritaların çizilmesi gerekir.
• Harita yapımında küre şeklinde olan yeryüzü düzleme aktarılmak zorundadır.
Bu durumda haritalar gerçeğin tam aynısı olarak çizilemez. Haritalarda hatalar meydana gelir. Teknolojik yöntemler kullanılarak hata oranları azaltılmaya çalışılır.
• Haritası yapılacak yerin ölçüleri, belli bir ölçeğe göre küçültülür. Çünkü haritası yapılacak yerin büyüklüğü kadar harita çizmek olanaksızdır.
Gerçek ölçülerin kaç defa küçültüldüğünü gösteren küçültme oranına ölçek denir. Ölçek harita üzerindeki bir birim uzunluğun harita üzerinde kaç birim uzunluğu gösterdiğini belirten orandır. Ölçek haritanın bir kenarında gösterilir ve iki şekilde ifade edilir.
1. Kesir Ölçek
Haritalardaki küçültme oranı bayağı kesirlerle ifade edilir. Örneğin küçültme oranı 10 000 ise kesir ölçek 1/10 000 olur. Kesir ölçeklerde pay daima 1′dir. Payda ise küçültme oranına göre değişir. Birim daima cm’dir.
2. Çizgi Ölçek
Küçültme oranı eşit dilimlere ayrılmış yatay bir çizgi üzerinde gösteriliyorsa buna çizgi ölçek denir. Bu ölçekte çizgi, haritadaki küçültme oranına göre bölümlere ayrılmıştır. Bölümlerin üzerine sayılar yazılmıştır.
Bu sayılardan yararlanarak haritada iki nokta arasındaki uzaklık bulunabilir. Uzaklıkları hesaplanacak olan iki noktanın arası ölçülür.
Bu uzunluk bir ucu 0 (sıfır) a gelecek şekilde çizgi ölçeğin üzerine konur. Böylece iki nokta arasındaki gerçek uzunluk bulunur.
Kesir ölçek, çizgi ölçeğe, çizgi ölçekte kesir ölçeğe çevrilebilir.
Ölçeklerde küçültme oranı arttıkça paydadaki rakam büyür ve haritanın gösterdiği alan artar. Küçültme oranı azaldıkça ölçek büyür ve haritaların gösterdiği ayrıntılar artar. Fakat gösterilebilen alan azalmış olur.
Ana hatları ile ölçmeden kaba taslak yapılan ölçeksiz çizimlere kroki denir.
Harita üzerinde iki nokta arasındaki uzunluğun gerçek değerini bulabilmek için ölçekten yararlanırız. Bunun için, haritada ölçülen uzunluğu, ölçeğin paydası ile çarparız.
Örnek: 1/500 000 ölçekli bir haritada iki nokta arasındaki uzunluk 8 cm ise gerçek uzunluk nedir?
Çözüm: Bu haritada 1 cm, gerçekte 500 000 cm’ye eşittir.
Buna göre, 8×500 000=4 000 000 cm eder. Santimetreyi kilometreye çevirirsek sonuç
40 km olacaktır.
B. HARİTA ÇEŞİTLERİ
Çok çeşitli amaçlarla yapılan haritalar, özelliklerine göre çeşitli gruplara ayrılırlar. Bunlar, ölçeklerine ve konularına göredir.
1. Ölçeklerine Göre Haritalar
a. Büyük ölçekli haritalar
Ölçekleri 1/200 000′e kadar olan haritalardır. Küçük alanları gösterirler. Ayrıntılar oldukça fazladır. Plânlar bu haritalar arasında ölçeği 1/20 000′e kadar olanlardır. Binaların ve yerleşim alanlarının plânları yapılabilmektedir. Plânlar yer bulmak ve belediye hizmetleri için yaygın olarak kullanılır.
b. Orta ölçekli haritalar
Ölçekleri 1/200 000 ile 1/500 000 arasında olan haritalardır. Bu haritalarda biraz daha geniş alanlar gösterilebilir.
c. Küçük ölçekli haritalar
Ölçekleri 1/500 000′den küçük olan haritalardır. Bu haritalar geniş alanları gösterdiğinden ayrıntı çok azdır. Bir ülke veya Dünya haritası bu haritalara örnektir.
2. Konularına Göre Haritalar
a. Genel haritalar
Bu haritalar çeşitli coğrafya özelliklerinin birlikte gösterildiği haritalardır. Bunlara duvar haritaları da denir. Fizikî haritalar, idarî haritalar ve siyasî haritalar genel haritalardandır. Bu haritalar üzerinde; akarsular, göller, dağlar, ovalar, barajlar, yollar, başlıca yerleşim merkezleri, il ve devlet sınırları gibi bilgiler yer alır.
b. Özel haritalar
Coğrafyanın alanına giren konulardan yalnızca birinin özelliklerini gösteren haritalardır.
Bu haritalardan ancak konunun uzmanları faydalanabilir. Madenler, bitki örtüsü, tarım alanlarının dağılışı, yağış ve turizm haritaları özel haritalardandır.
Haritadaki İşaretler
Haritalardan yeteri kadar yararlanabilmek için üzerindeki renkleri ve sembolleri tanımamız gerekir. Bunlar haritaların işaretleridir. Bu işaretler haritanın uygun bir yerinde gösterilir.
